Φωνολογικές – Αρθρωτικές διαταραχές

Η φωνολογική διαταραχή καθορίζει μία δυσκολία του παιδιού στην οργάνωση, εκμάθηση και αναπαράσταση των φθόγγων και του φωνολογικού συστήματος της γλώσσας του.

Ένα παιδί με φωνολογική διαταραχή μπορεί να αρθρώσει σωστά όλους τους φθόγγους της γλώσσας μεμονωμένα, όμως αδυνατεί να τους παράγει σωστά στο επίπεδο της λέξης.

Οι αρθρωτικές διαταραχές σχετίζονται με τη δυσκολία του παιδιού να αρθρώσει ήχους μεμονωμένα και κατ’ επέκταση στις λέξεις.

Για παράδειγμα, το παιδί δε μπορεί να αρθρώσει το /ρ/ και το παραλείπει. Αντί για ρόδα παράγει /όδα/. Τα αίτια των διαταραχών αυτών μπορεί να είναι:

  • Επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες: όταν συλλέγεται υγρό στο αυτί μειώνεται η πρόσληψη ακουστικών ήχων και το παιδί δε μπορεί να ακούσει με ακρίβεια τον εαυτό του και τους άλλους.
  • Μειωμένη ακουστική μνήμη - διάκριση: τα παιδιά δυσκολεύονται να συγκρατήσουν αλλά και να διαχωρίσουν φθόγγους, οι οποίοι αρθρώνονται κοντά ο ένας με τον άλλο π.χ. /δ/ - /β/.
  • Γλωσσική καθυστέρηση: ένα παιδί που παρουσιάζει γλωσσική καθυστέρηση είναι πολύ πιθανόν να εμφανίσει και διαταραχές άρθρωσης.
  • Περιβαλλοντικοί παράγοντες: παράγοντες όπως, η διγλωσσία αλλά και η έλλειψη ερεθισμάτων, μπορεί να επηρεάσουν τη φωνολογική ανάπτυξη του παιδιού.
  • Οργανικοί παράγοντες μπορεί να ενοχοποιούνται για την εμφάνιση διαταραχών άρθρωσης, όπως σε περιπτώσεις στοματικών ανωμαλιών (σοβαρές οδοντικές ανωμαλίες ή κοντός χαλινός), βαρηκοΐας, σύνδρομα – σχιστία, καθώς και σε νευρολογικές παθήσεις (δυσαρθρία – δυσπραξία)

Σε ένα παιδί με φωνολογική διαταραχή παρατηρούνται:

  • Αποκοπήπαράλειψη φθόγγου και συλλαβής: /lapa/ αντί για /dulapa/, /oδa/ αντί για /roδa/, /piti/ αντί για /spiti/
  • Αντικατάσταση φωνήματος από ένα άλλο: /tipos/ αντί για /kipos/
  • Αλλοίωση φωνήματος: Το παιδί παράγει ένα φώνημα με παραλλαγμένες φωνητικές ιδιότητες, όπως είναι το πλάγιο /σ/.

Αρχικά, ο λογοπεδικός πρέπει να συλλέξει πληροφορίες από το ιατρικό, αναπτυξιακό ιστορικό του παιδιού και να γνωρίζει την ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας.

Σημαντική πληροφόρηση είναι το επίπεδο της ακοής του παιδιού και εάν έχει γίνει ακοολογικός έλεγχος.

Όσον αφορά στην αξιολόγηση ομιλίας, το παιδί κατονομάζει εικόνες και επαναλαμβάνει προτάσεις, όπου εξετάζονται οι φθόγγοι σε αρχική, ενδιάμεση και τελική θέση μέσα στη λέξη. Στο τέλος, ο λογοπεδικός μπορεί να συλλέξει δείγμα από την αυθόρμητη ομιλία του παιδιού και να ελέγξει τη καταληπτότητα της ομιλίας.

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και οι στόχοι τίθενται ιεραρχικά, βάσει των δομών που θα έπρεπε ήδη να έχει κατακτήσει το παιδί, ακολουθώντας τα στάδια της φυσιολογικής φωνολογικής ανάπτυξης και με φθόγγους που είναι πιο εύκολοι για το παιδί να μιμηθεί, όπως είναι οι πρόσθιοι φθόγγοι /π/, /θ/.

Η θεραπεία γίνεται μπροστά σε καθρέπτη και κατόπιν παροτρύνεται το παιδί στην ορθή παραγωγή του φθόγγου μέσω της μίμησης.

Ένα τυπικό πρόγραμμα αποκατάστασης για μία αρθρωτική διαταραχή συνίστανται στα ακόλουθα στάδια:

  • Εκμάθηση της σωστής εκφοράς του φθόγγου μεμονωμένα,
  • Σε ψευδολέξεις - σε λέξεις (αρχή – μέση – τέλος) - σε προτάσεις,
  • Γενίκευση στον αυθόρμητο λόγο,
  • Παράλληλα γίνεται ακουστική διάκριση του φθόγγου στόχου, με το φθόγγο που αντικαθιστά το παιδί.

Συνήθως, η λογοθεραπεία ξεκινάει σε ηλικία 3,5 – 4 ετών, λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες του παιδιού, την αιτία, αλλά και τη δυνατότητα συνεργασίας με το λογοπεδικό.

Σε περιπτώσεις όμως που υπάρχει οργανικότητα, όπως είναι η βαρηκοΐα, η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα.

Σημαντικό είναι να έχουν αποκατασταθεί οι αρθρωτικές δυσκολίες του παιδιού μέχρι να φοιτήσει στο σχολείο, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος εμφάνισης δυσκολιών στο γραπτό λόγο και στην ανάγνωση .